Parafia kamieniecka pod Lubartowem, obejmująca osiem wsi oraz miasteczko Kamionka, liczyła na początku XX wieku około 10 tysięcy mieszkańców. Do niedawna funkcjonowały tu zaledwie cztery szkoły początkowe. Samodzielne placówki utrzymywały Kamionka i Nowodwór, natomiast pozostałe miejscowości — Syry i Samoklęski oraz Siedliska i Kozłówka — dzieliły szkoły między sobą.
Układ własności ziemi pozostawał rozdrobniony i niekorzystny — grunty znajdowały się w tzw. szachownicy, a pastwiska użytkowano wspólnie. Tego rodzaju struktura utrudniała rozwój rolnictwa i skutecznie hamowała wszelkie próby modernizacji. Jeszcze do niedawna trudno było mówić o życiu zbiorowym czy wspólnej pracy mieszkańców.
Poziom czytelnictwa pozostawał bardzo niski. Książki i gazety trafiały do nielicznych, a znacznie powszechniejszym zjawiskiem było pijaństwo, któremu sprzyjała obecność kilku bawarii i karczmy. W efekcie miejscowy sąd gminny niemal nieustannie zmagał się z nadmiarem spraw.
Mimo tego obrazu stagnacji zaczęły pojawiać się pierwsze oznaki zmian. Jak zauważano już wówczas, sytuacja — choć daleka od ideału — stopniowo się poprawiała.
Coraz więcej mieszkańców sięgało po książki, a rozwój oświaty nabierał tempa. W Samoklęskach przygotowywano otwarcie nowej szkoły, która jednak nie miała należeć do tzw. sieci powszechnego nauczania. Istotną zmianą było także odejście od praktyki wykorzystywania dzieci do pilnowania bydła — trzy wsie zrezygnowały z tego zwyczaju, organizując wspólne pastwiska.
Równolegle zaczęła rozwijać się spółdzielczość. W Samoklęskach powstał sklep spółkowy, który szybko zaczął przynosić dobre rezultaty. Podobną inicjatywę podjęto w Kamionce. W tej samej miejscowości od trzech lat działała już mleczarnia spółkowa, przy której utworzono także stowarzyszenie zajmujące się skupem jaj z okolicznych wsi.
Kolejna mleczarnia funkcjonowała w Skrowie, gdzie — jak podkreślano — działalność prowadzono sprawnie i z powodzeniem. W Nowodworze rozwijało się również Towarzystwo pożyczkowo-oszczędnościowe, a podobna instytucja miała wkrótce powstać także w Kamionce.
Źródło:
Ziemia Lubelska, 1913, R. 8, nr 287
Dodaj komentarz