Na początku XX wieku rozwój szkolnictwa na lubelskiej wsi nie był oczywistością. W wielu miejscowościach brakowało szkół, instytucji społecznych czy organizacji, które wspierałyby edukację i życie kulturalne mieszkańców. Dobrym przykładem jest Ratoszyn, należący wówczas do parafii i gminy Chodel w guberni lubelskiej. Zachowane relacje prasowe pokazują, jak w ciągu zaledwie kilku lat zmieniała się tam sytuacja oświatowa.
Ratoszyn w 1913 roku – obraz zapóźnionej wsi
W 1913 roku w prasie pojawiła się korespondencja opisująca stan parafii ratoszyńskiej. Autor tekstu przedstawiał miejscowość jako miejsce mocno zaniedbane pod względem życia społecznego i oświaty. Największym problemem był brak szkoły, co w tamtym czasie stawało się coraz bardziej dotkliwe, ponieważ w wielu wsiach Królestwa Polskiego zaczynały już powstawać placówki edukacyjne.
Relacja wskazywała również na brak instytucji, które w innych miejscowościach były symbolem nowoczesności i samorządności. W parafii nie działało kółko rolnicze, nie było spółdzielni chłopskiej ani ochotniczej straży pożarnej. Słabo rozwinięta była także działalność kulturalna i społeczna. Nawet prenumerata gazet była bardzo rzadka, co świadczyło o niewielkim zainteresowaniu sprawami publicznymi i edukacją.
Opis obejmował również stan infrastruktury parafialnej. Otoczenie kościoła pozostawało zaniedbane – cmentarz nie był ogrodzony, brakowało dzwonnicy, a budynek plebanii znajdował się w złym stanie technicznym. Dopiero w tym okresie rozpoczęto budowę nowej plebanii, która miała zastąpić stary, zniszczony budynek.
Autor zwracał też uwagę na sytuację młodzieży. Wieczorami młodzi mieszkańcy wsi nie mieli żadnych zajęć ani możliwości rozwoju. Brak szkoły, organizacji i wydarzeń kulturalnych sprawiał, że życie społeczne praktycznie nie istniało.
Cztery lata później – rozwijające się szkolnictwo
Relacja z 1917 roku przedstawia już zupełnie inny obraz okolicy. W gminie Chodel funkcjonowała sieć szkół ludowych, a jednym z najważniejszych ośrodków edukacyjnych był właśnie Ratoszyn.
Rok szkolny rozpoczynano uroczyście nabożeństwem, co było wówczas powszechną praktyką na terenach wiejskich. Część szkół z gminy zebrała się w kościele w Ratoszynie, natomiast uczniowie z innych miejscowości uczestniczyli w nabożeństwie w Chodlu. Takie uroczystości miały podkreślać znaczenie nauki i pracy nauczycieli.
W szkołach gminy uczyło się wtedy ponad 760 dzieci, co pokazuje skalę rozwoju edukacji w tej okolicy. Największą placówką była szkoła w Ratoszynie, do której uczęszczało blisko dwustu uczniów. Duże szkoły działały również w Chodlu i Radlinie, natomiast mniejsze placówki znajdowały się m.in. w Borowie, Łopienniku, Trzcińcu, Majdanie Radlińskim i Zosinku.
Szkoły w Ratoszynie i Chodlu posiadały najwyższy poziom organizacyjny i umożliwiały ukończenie pełnego kursu szkoły ludowej.
Nauka i wychowanie
Nauczyciele zwracali uwagę na duże zdolności uczniów. Dzieci z okolicznych wsi wykazywały sporą bystrość i ciekawość świata, co sprzyjało wprowadzaniu nowocześniejszych metod nauczania. W tym czasie coraz częściej stosowano tzw. system poglądowy, polegający na nauce poprzez obserwację, przykłady i doświadczenia.
Uczniowie szczególnie chętnie zajmowali się rysunkiem i naukami przyrodniczymi. Dużym zainteresowaniem cieszyła się również arytmetyka. Zajęcia szkolne nie ograniczały się jednak wyłącznie do nauki.
Przedstawienia i życie kulturalne
Ważnym elementem pracy szkoły były wydarzenia artystyczne i przedstawienia przygotowywane przez uczniów. W ciągu roku szkolnego organizowano widowiska sceniczne, w których dzieci występowały przed mieszkańcami okolicy.
Starsze klasy przygotowały przedstawienia teatralne oraz występy chóru szkolnego, natomiast młodsze dzieci wystawiały krótsze scenki i deklamacje. Jedno z przedstawień oparto na utworze Marii Konopnickiej „Marysia Sierotka”. Występy odbywały się w Ratoszynie i przyciągały licznych widzów – przede wszystkim rodziców i mieszkańców pobliskich wsi.
Nauczyciele podkreślali, że takie wydarzenia miały duże znaczenie wychowawcze. Wprowadzały wśród dzieci atmosferę powagi i odpowiedzialności, a jednocześnie integrowały lokalną społeczność.
Uroczystości patriotyczne
Szczególnie uroczysty charakter miały obchody szkolne związane z religią i patriotyzmem. Jedną z takich uroczystości był majowy pochód szkolny z Ratoszyna do Chodla, w którym uczestniczyły dzieci z kilku szkół gminy.
Na czele procesji niesiono szkolny sztandar, a w pochodzie brały udział dziewczęta ubrane w stroje krakowskie. Wydarzeniu towarzyszyły pieśni religijne i patriotyczne, które w tamtym czasie pełniły ważną rolę w wychowaniu młodego pokolenia.
Wspólna praca nauczycieli i mieszkańców
Dużą rolę w rozwoju szkolnictwa odgrywała także miejscowa Rada Szkolna. Jej członkowie wspierali nauczycieli, interesowali się funkcjonowaniem szkół i starali się pomagać w organizacji pracy oświatowej.
Relacja z 1917 roku pokazuje, że szkoła stawała się ważnym centrum życia społecznego. W ciągu zaledwie kilku lat okolica przeszła wyraźną zmianę – od narzekań na brak szkoły do funkcjonującej sieci placówek, w których uczyły się setki dzieci.
Źródło:
Nowa Jutrzenka : tygodniowe pismo obrazkowe R. 6, Nr 21 (22 maja 1913)
Dodaj komentarz