W drugiej połowie lat trzydziestych w Warszawie planowano realizację pomnika Chrystusa Króla. Inicjatywa ta była wyrazem zarówno religijnej pobożności, jak i dążenia do symbolicznego podkreślenia katolickiego charakteru odrodzonego państwa. Swój początek miała w 1931 roku.
W 1939 roku Komitet Budowy Pomnika Chrystusa Króla informował, że zwycięski projekt konkursowy autorstwa rzeźbiarza Stanisława Jackowskiego, wykonany przy współpracy inżyniera-architekta B. Zinserlinga, został już ukończony i znajdował się w pracowni braci Łopieńskich, przygotowany do odlewu. Oznaczało to, że przedsięwzięcie wyszło poza fazę koncepcyjną i było bliskie realizacji.
Pierwotnie monument planowano ustawić na Placu Zbawiciela. Projekt był dostosowany do tej przestrzeni urbanistycznej i zakładał silne powiązanie kompozycji rzeźbiarskiej z charakterem placu. Jednak próba lokalizacji w tym miejscu napotkała trudności, których — jak podkreślano — nie udało się przezwyciężyć.
W tej sytuacji Komitet uzyskał zgodę na ustawienie pomnika na Placu Trzech Krzyży, od strony Alej Ujazdowskich, na tle kolumnady wejściowej do kościoła, w odległości około dwunastu metrów od schodów. Decyzja ta oznaczała konieczność istotnych zmian w organizacji przestrzeni placu, w tym przebudowy układu jezdni. Rozważano również lokalizację przed schodami od strony Nowego Światu, lecz uznano ją za mniej odpowiednią i z niej zrezygnowano.
Zmiana miejsca pociągała za sobą konsekwencje techniczne. Pomnik zaprojektowany pierwotnie na około siedemnaście metrów wysokości musiał zostać znacznie obniżony, aby harmonizował z nowym otoczeniem. Wobec tych zmian Komitet Budowy Pomnika nie chciał przejmować pełnej odpowiedzialności za realizację projektu w zmienionej formie i postanowił zasięgnąć opinii specjalistów oraz społeczeństwa katolickiego.
W tym celu zapowiedziano ustawienie na Placu Trzech Krzyży makiety pomnika w naturalnych rozmiarach i przybliżonej kolorystyce. Makieta, wykonana jako wycinany z desek szablon, powstawała przy udziale studentów Politechniki Warszawskiej wskazanych przez Sekcję Artystyczną środowiska architektów.
Przygotowania do ekspozycji napotkały jednak kolejne trudności. Oddział ruchu drogowego Komisariatu Rządu sprzeciwiał się ustawieniu makiety na jezdni ze względu na wzmożony ruch kołowy w tym miejscu. Ostatecznie osiągnięto kompromis: makieta miała stanąć na skwerze między krzyżami, a następnie — na przeciąg jednego dnia — zostać przesunięta w miejsce planowanego posadowienia pomnika, aby umożliwić ocenę jego oddziaływania przestrzennego.
O terminie tej prezentacji Komitet zamierzał poinformować opinię publiczną za pośrednictwem prasy. Na czele Komitetu Budowy Pomnika Chrystusa Króla stał biskup Antoni Szlagowski, co podkreślało zarówno rangę przedsięwzięcia, jak i jego znaczenie religijne.
Realizacja pomnika nie doszła jednak do skutku. Wybuch II wojny światowej przyniósł ogromne zniszczenie zakładu braci Łopieńskich. W budynku odlewni zbombardowanym we wrześniu 1939 r. rozbite zostały m.in. gipsowe modele rzeźb pomnikowych: „Czwórka Legionistów” (dłuta J. Raszki), posąg biskupa Bandurskiego dla Wilna (wg proj. J. Riechert) oraz wspomniana już monumentalna statua Chrystusa przeznaczona na Plac Zbawiciela w Warszawie (wg proj. St. Jackowskiego). Okupanci zarekwirowali też dużą ilość cennych metali, niszcząc wiele wykończonych już prac.
Źródło:
ABC : nowiny codzienne. 1939, nr 138
Warszawska Firma Brązownicza Bracia Łopieńscy : 1862-1978
Ilustracja wygenerowana przez sztuczną inteligencję.
Dodaj komentarz