W listopadzie 1936 roku prasa narodowa z niepokojem pytała: „Co z książką Giertycha?”. Sprawa dotyczyła publikacji „Tragizm losów Polski” autorstwa Jędrzeja Giertycha — książki, która stała się jednym z najgłośniejszych przykładów napięć między środowiskami narodowymi a sanacyjną władzą w II Rzeczypospolitej.
Książka, której nie wolno było czytać
Jędrzej Giertych, działacz Stronnictwa Narodowego, publicysta i historyk idei, wydał w 1936 roku pracę, w której analizował dzieje Polski z punktu widzenia narodowo-katolickiego. Autor krytykował błędy polityki wewnętrznej i zagranicznej ostatnich lat, wskazując na moralny i duchowy kryzys państwa po 1926 roku.
Choć „Tragizm losów Polski” ukazał się nakładem pelplińskiego wydawnictwa „Pielgrzym”, książkę niemal natychmiast skonfiskowano. Władze uznały, że autor dopuścił się „lżenia narodu polskiego” – czynu zagrożonego artykułem 152 kodeksu karnego.
„Pół roku minęło – aktu oskarżenia brak”
Jak relacjonował Głos Lubelski, 28 listopada 1936 roku upływał półroczny termin, w którym – zgodnie z ustawą prasową – prokuratura powinna była wnieść akt oskarżenia. Do tego dnia jednak nic takiego nie nastąpiło.
Wydawnictwo „Pielgrzyma” wystąpiło do prokuratury w Starogardzie z pytaniem o los sprawy, przypominając, że przetrzymywanie zajętych egzemplarzy książki powoduje poważne straty materialne. Z odpowiedzi Prokuratury Sądu Okręgowego w Chojnicach wynikało, że akt oskarżenia „jest już w przygotowaniu” – jednak do końca listopada żaden dokument do sądu nie wpłynął.
Tym samym książka pozostawała skonfiskowana, a autor i wydawca – w stanie niepewności.
Symbol konfliktu światopoglądów
Sprawa „Tragizmu losów Polski” była jednym z przykładów narastającego konfliktu między obozem narodowym a sanacją. Władze państwowe, niechętne ideologii narodowej demokracji, traktowały jej publicystykę jako potencjalnie „antypaństwową”.
Dla środowisk endeckich Giertych stał się symbolem walki o wolność słowa i obrony katolickich zasad w życiu publicznym. W późniejszych latach sam autor kontynuował działalność pisarską i polityczną, wydając liczne prace emigracyjne, a jego syn – Maciej Giertych – i wnuk – Roman Giertych – również wpisali się w dzieje polskiego życia politycznego.
Źródło
„Co z książką Giertycha?”, Głos Lubelski, R. 23, nr 326, 1936 r.
Biblioteka Cyfrowa WBP w Lublinie: https://bc.wbp.lublin.pl/publication/20143
Dodaj komentarz