W związku z dekretem antymasońskim wprowadzonym prawdopodobnie w 1938 roku, warto poświęcić nieco uwagi lożom masońskim działającym na terenie Wielkopolski. Działalność masonerii w byłym zaborze pruskim, zwłaszcza po wojnie, była dość zakonspirowana, a jej pełne wyjaśnienie napotyka na poważne trudności. W historii znajdujemy wprawdzie pewne ślady lóż obrządku szkockiego i Wielkiego Wschodu, jednak trudno ustalić, ile w tych przekazach jest prawdy. Znacznie bardziej wyraźna jest natomiast działalność organizacji niejednoznacznych, odżegnujących się od klasycznej masonerii, lecz przejmujących wiele z jej form. Przeglądając rejestr stowarzyszeń w Sądzie Grodzkim w Poznaniu, autor artykułu zamieszczonego w Głosie Lubelskim natrafił w dwóch miejscach na specyficzne organizacje masońskie.
Pierwszą z nich była loża „Amicitia”, wpisana do rejestru 13 listopada 1913 r. pod numerem 122. Wniosek podpisali Simeon Victor, zamieszkały przy ul. Cieszkowskiego 7 — gdzie mieściła się również siedziba loży — oraz Benno Becher, Jabłoński, Soleyer, Kunz i Lesser. Byli to fabrykanci i adwokaci. W rzeczywistości loża „Amicitia” powstała jeszcze w roku 1883 jako loża „B’nai B’rith”, związana z nurtem masonerii wyraźnie zdominowanej przez Żydów. Na terenie Wielkopolski, oprócz „Amicitii”, działała również przez pewien czas loża im. Rafała Koscha w Lesznie.
„Amicitia”, co można stwierdzić z zadowoleniem – jak pisał autor oryginalnego tekstu – składała się niemal wyłącznie z Żydów i Niemców. Oficjalnie prowadziła działalność filantropijną i towarzyską, szczególnie angażując ludzi młodych. Dysponowała przy tym znacznym majątkiem, ocenianym na około 40 tysięcy marek.
Drugą organizacją masońską, działającą w Poznaniu – i to niemal oficjalnie – była loża „Kosmos nr 1 w Poznaniu”. Działała tak jawnie, że jeszcze w tym roku można było oglądać na domu przy Alei Marcinkowskiego 27 dużą emaliowaną tablicę z charakterystycznymi symbolami i napisem „Kosmos – Loge”. Loża ta należała do organizacji masońskiej „Independent Order of Odd Fellows” (IOOF), czyli Niepodległego Zakonu Dziwacznych Towarzyszy. „Kosmos” była pierwszą z takich lóż w Polsce. Wpisano ją do rejestru Sądu Grodzkiego w Poznaniu 27 marca 1905 roku. Na czele loży stali wówczas: Bruno Merz, Louis Kuttner (dyrektor banku), Julian Bach (właściciel drukarni) oraz Tuch (kupiec). Przez cały czas swej działalności loża ta skupiała niemal wyłącznie Żydów, i to należących do najbogatszych oraz najbardziej wpływowych. Za czasów niemieckich loża miała poważne wpływy wśród władz. W chwili założenia liczyła 26 „braci” i 2 „siostry”, w roku 1911 – już 43 członków, a pod koniec okresu międzywojennego liczba ta spadła. W zarządzie zasiadali: Leon Chone – wielki mistrz, Jakub Czarnikau – zastępca i Leo Batim – sekretarz. Wśród „braci” znajdowało się wielu znanych w Poznaniu Żydów, między innymi Hirschlik (właściciel kawiarni) i J. Moses (właściciel dużego magazynu konfekcji), a także szereg innych wpływowych finansistów.
Jak podaje autor, loża „Kosmos” miała się w najbliższym czasie sama oficjalnie rozwiązać.
Źródło:
Głos Lubelski : pismo codzienne : [organ prasowy endecji lubelskiej Narodowej Demokracji], 1938, R. 25, nr 326
Dodaj komentarz