Wiosną 1937 roku zorganizowano pierwszą w historii polską ekspedycję naukową na Grenlandię. Na jej czele stanął wybitny glacjolog i geograf prof. Aleksander Kosiba. Wyprawa, przygotowana przez Towarzystwo Geograficzne we Lwowie, była przełomem w dziejach polskiej nauki polarnej i zapisała się w historii jako początek polskiego udziału w badaniach Arktyki.
Inspiracją do wyprawy były wcześniejsze badania Kosiby w Arktyce, a także ambicje polskiego środowiska geograficznego, by dołączyć do krajów prowadzących eksplorację polarną. Patronat nad ekspedycją objęli m.in. Eugeniusz Romer i Henryk Arctowski. Finansowanie pochodziło ze wsparcia instytucji naukowych, firm i osób prywatnych, a sprzęt – od namiotów po aparaturę meteorologiczną – zbierano w całym kraju.
Ekspedycja liczyła siedmiu uczestników, z których każdy miał ściśle określone zadania:
- Aleksander Kosiba – kierownik, badania glacjologiczne, organizacja,
- Antoni Gaweł – geolog,
- Alfred Jahn – geomorfolog i pedolog,
- Stanisław Siedlecki – meteorolog,
- Rudolf Wilczek – botanik,
- Antoni Zawadzki-Rogala – geodeta i kartograf,
- Stefan Bernadzikiewicz – fotograf i dokumentalista.
Polacy wypłynęli z Kopenhagi 25 maja 1937 roku i wylądowali na zachodnim wybrzeżu Grenlandii, w rejonie fiordu Arfersiorfik. Tam, w pobliżu czoła lodowca nazwanego później Polonia, założyli bazę. Prace terenowe trwały od czerwca do sierpnia.
Badacze prowadzili:
- pomiary meteorologiczne,
- badania lodowców i procesów deglacjacji,
- obserwacje geomorfologiczne i gleboznawcze,
- dokumentację geologiczną i kartograficzną,
- zbiory botaniczne tundry,
- zdjęcia fotograficzne i filmowe.
Choć część materiałów – mapy, filmy i zielniki – uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej, część wyników udało się ocalić. Opublikowano je m.in. w pracach Kosiby i jego współpracowników. Szczególnie cenne były pomiary meteorologiczne i glacjologiczne, a także obserwacje flory arktycznej.
Ekspedycja pozostawiła też ślad w toponomastyce Grenlandii – pojawiły się tam polskie nazwy, takie jak Lodowiec Polonia, Góra Wawel, Góry Eugeniusza Romera czy Jezioro Dybowskiego.
Wyprawa z 1937 roku miała ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju polskich badań polarnych. Stała się fundamentem powojennej działalności polskich stacji na Spitsbergenie i w Arktyce, a Aleksander Kosiba – profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego – kształcił kolejne pokolenia geografów i glacjologów.
Była też manifestacją naukowych aspiracji II Rzeczypospolitej – kraju, który mimo trudnej sytuacji gospodarczej potrafił włączyć się w badania najodleglejszych zakątków świata.
Źródła:
- „Kolejowe Przysposobienie Wojskowe”, R. 9, nr 6, 25 IV 1937.
- Mig A., et al., Pierwsza Polska Wyprawa na Grenlandię 1937 r. klimatolodzy.pl
- Biuletyn Polarny PAN, nr 17 (2008), pan.pl
- Encyklopedia PWN: Aleksander Kosiba
- Wyniki pomiarów meteorologicznych Stanisława Siedleckiego i Alfreda Jahna – yadda.icm.edu.pl
Dodaj komentarz